Luật Phát Triển Đô Thị 2026
Luật số 18/2026/QH16 đọc từ góc TP.HCM và vùng Đông Nam Bộ
Luật Phát triển đô thị được Quốc hội thông qua ngày 24/8/2026, hiệu lực từ 01/10/2026.
Hơn ba năm qua, TP.HCM vận hành bằng Nghị quyết 98/2023/QH15 — một cơ chế thí điểm có thời hạn. Ngày 24/8/2026, Quốc hội thông qua Luật Phát triển đô thị số 18/2026/QH16, hiệu lực từ 01/10/2026. Điểm thay đổi về bản chất không nằm ở số lượng ưu đãi, mà ở chỗ: những gì trước đây là đặc cách tạm thời nay trở thành thẩm quyền thường trực ghi trong luật. Với người làm quy hoạch và đầu tư, đó là khác biệt giữa "chạy kịp thời hạn thí điểm" và "lập kế hoạch 20 năm".
Toàn bộ số liệu, ngưỡng vốn và điều khoản trong bài được đối chiếu trực tiếp với văn bản Luật số 18/2026/QH16 (nguồn pháp lý gốc). Các hình minh họa trong bài là sơ đồ tóm tắt phục vụ trình bày — khi có khác biệt giữa hình và phần chữ, phần chữ theo luật gốc là đúng. Bài viết là phân tích chuyên môn, không thay thế tư vấn pháp lý cho từng giao dịch cụ thể.
Luật viết chữ "Thành phố" như một khái niệm chung. Trong bài này tôi gọi thẳng là TP.HCM, vì lý do nêu ngay dưới đây.
📍 Luật Chung, Nhưng Địa Chỉ Áp Dụng Là TP.HCM
Điều 1 khoản 2 viết: cơ chế đô thị đặc biệt áp dụng cho "Thành phố Hồ Chí Minh, thành phố khác là đô thị đặc biệt", còn "Thành phố Hà Nội thực hiện theo quy định tại Luật Thủ đô". Đặt cạnh pháp luật hiện hành về phân loại đô thị, câu đó chỉ còn một nghĩa duy nhất.
Theo khoản 2 Điều 4 Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn 2024 (số 47/2024/QH15, sửa đổi bởi Luật số 144/2025/QH15, hiệu lực 01/01/2026), Việt Nam chỉ có hai đô thị loại đặc biệt: Thủ đô Hà Nội và TP.HCM. Hà Nội đã bị tách sang Luật Thủ đô. Vậy TP.HCM hiện là địa phương duy nhất được áp dụng trọn vẹn cơ chế đô thị đặc biệt của Luật 18/2026/QH16. Bốn thành phố trực thuộc trung ương còn lại — Hải Phòng, Đà Nẵng, Huế, Cần Thơ — thuộc nhóm "thành phố khác" ở khoản 3, chỉ được áp dụng một phần.
Là TP.HCM sau sáp nhập theo Nghị quyết 202/2025/QH15, hoạt động từ 01/7/2025: hợp nhất TP.HCM cũ, Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu; khoảng 6.772,6 km², hơn 14 triệu dân, 168 phường, xã và đặc khu (Nghị quyết 1685/NQ-UBTVQH15), không còn cấp huyện.
Điều này thay đổi hoàn toàn cách đọc Luật. Những cơ chế trước đây nghe như "chuyện của trung tâm Sài Gòn" — lấn biển, khu thương mại tự do gắn cảng biển quốc tế, TOD, khu kinh tế đặc biệt — nay đều có địa bàn thật nằm trong ranh giới hành chính của chính TP.HCM: Cần Giờ, Vũng Tàu, Phú Mỹ, Cái Mép – Thị Vải, Côn Đảo và toàn bộ trục công nghiệp Bình Dương cũ.
Vòng ngoài là vùng đô thị đặc biệt — khoản 8 Điều 2 định nghĩa là TP.HCM cộng các đơn vị hành chính cấp tỉnh có địa giới liền kề. Theo bản đồ hành chính hiện hành, đó là Đồng Nai, Tây Ninh, Đồng Tháp và Lâm Đồng. Năm đơn vị cấp tỉnh này là phạm vi thật của Mục 7 Chương II về liên kết, phát triển vùng (xem phần Điều 41 bên dưới).
🧭 Bốn Trụ Cột Chuyển Đổi
Bốn nhóm cơ chế lớn của Luật, đọc theo trục từ bộ máy đến dòng vốn.
Nếu phải rút gọn 66 điều của Luật thành một khung đọc, tôi dùng bốn trụ cột sau. Mỗi trụ cột trả lời một câu hỏi khác nhau của nhà đầu tư.
TP.HCM tự quyết tổ chức bộ máy, biên chế, chính sách thu nhập và được ban hành văn bản quy phạm pháp luật riêng. Trả lời: ai là người ký quyết định cho dự án của tôi?
Luật hóa không gian ngầm, không gian tầm thấp và tầm cao; mở cơ chế cho đô thị lấn biển và TOD. Trả lời: quỹ đất mới sẽ đến từ đâu khi đất mặt bằng đã cạn?
Khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp, Trung tâm tài chính quốc tế, thử nghiệm có kiểm soát. Trả lời: nhu cầu thuê, ở và tiêu dùng sẽ hình thành quanh cực nào?
Danh mục ưu tiên kèm ngưỡng vốn, thời hạn dự án tới 70 năm, ưu tiên hải quan, kèm nghĩa vụ giải ngân và hạn chế chuyển nhượng. Trả lời: điều kiện đánh đổi là gì?
🗺️ Ai Được Áp Dụng — Và Áp Dụng Tới Đâu (Điều 1)
Phạm vi áp dụng không đồng đều — đây là chi tiết dễ bị bỏ qua nhất khi đọc lướt.
Điều 1 chia đối tượng thành ba nhóm với mức quyền khác nhau. Nhóm một là đô thị loại đặc biệt — trên thực tế chỉ còn TP.HCM — áp dụng toàn bộ cơ chế. Nhóm hai là Hải Phòng, Đà Nẵng, Huế, Cần Thơ, chỉ được áp dụng một số cơ chế và bị loại trừ đúng những nội dung mạnh nhất: điểm a khoản 3 Điều 5, khoản 2 Điều 7, Điều 8 (thí điểm cơ chế khác luật), điểm a khoản 1 Điều 16 và toàn bộ Mục 7 Chương II (liên kết, phát triển vùng).
Khu kinh tế đặc biệt được áp dụng cơ chế riêng tại Chương III; tỉnh, thành phố nơi có khu kinh tế đặc biệt được dùng một phần cơ chế đô thị đặc biệt trên địa bàn khu đó — với cùng danh sách loại trừ nêu trên. Với nhóm thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt, phạm vi cụ thể do Chính phủ quy định, khi có chủ trương của cấp có thẩm quyền (khoản 5 Điều 1).
Hệ quả cho Đông Nam Bộ. Đồng Nai và Tây Ninh không phải đô thị đặc biệt, nên không tự động được hưởng các cơ chế mạnh của Chương II. Hai tỉnh này tham gia Luật theo hai đường khác: (1) với tư cách địa phương trong vùng đô thị đặc biệt theo Mục 7 Chương II (Điều 40–42); và (2) nếu trên địa bàn có khu kinh tế đặc biệt được Chính phủ công nhận, thì được dùng một phần cơ chế đô thị đặc biệt trong ranh giới khu đó. Trước khi giả định một dự án ở Đồng Nai hay Tây Ninh được hưởng ưu đãi của Luật, phải kiểm tra nghị định của Chính phủ xác định phạm vi cho chính địa phương đó (khoản 5 Điều 1).
⚙️ Phân Quyền Và Cơ Chế Bảo Vệ (Điều 6, 8, 62)
Quyền hạn mở rộng đi kèm cơ chế bảo vệ cán bộ — hai vế của cùng một thiết kế.
Về bộ máy (Điều 6): HĐND TP.HCM quyết định số lượng, việc thành lập, tổ chức lại, giải thể cơ quan chuyên môn; quy định tuyển dụng và vị trí việc làm; quy định chính sách thu nhập cho cán bộ, công chức, viên chức; và quyết định tổng số lượng biên chế không vượt quá 20% số biên chế Trung ương giao, với điều kiện tự cân đối và chi trả lương từ ngân sách TP.HCM.
Về thí điểm (Điều 8): TP.HCM được quyết định thí điểm cơ chế, chính sách khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc với vấn đề pháp luật chưa quy định. Thời gian thí điểm không quá 05 năm, có thể gia hạn không quá 05 năm. Không thí điểm trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo và lĩnh vực liên quan trực tiếp đến chủ quyền quốc gia. Nghị quyết thí điểm phải xác định rõ mục tiêu, phạm vi, thời gian, biện pháp quản trị rủi ro và cơ chế giám sát.
Về bảo vệ cán bộ (Điều 62): Người thực thi được loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý khi không vụ lợi, đã thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục mà vẫn xảy ra thiệt hại. Song song, Luật yêu cầu xử lý nghiêm hành vi tham nhũng, trục lợi, nhũng nhiễu trong quá trình triển khai.
Với nhà đầu tư, điều khoản này không phải chuyện nội bộ hành chính. Nguyên nhân phổ biến nhất khiến hồ sơ đứng im nhiều năm không phải là "không được phép", mà là "không ai muốn là người ký đầu tiên". Điều 62 xử lý đúng nút thắt đó.
🏗️ Quy Hoạch Ba Chiều: Ngầm — Mặt Đất — Trên Không (Điều 11)
Đô thị được quản lý theo ba lớp không gian thay vì chỉ một mặt bằng.
Đây là thay đổi có sức nặng dài hạn nhất đối với giá trị bất động sản. Luật xác lập không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian tầm cao là đối tượng được quy hoạch, phân vùng chức năng và quản lý riêng. HĐND TP.HCM quy định:
Mức giới hạn độ sâu trong lòng đất mà người sử dụng đất được dùng phù hợp quy hoạch và không phải trả tiền sử dụng không gian ngầm.
Việc sử dụng, nộp tiền, miễn và giảm tiền sử dụng không gian ngầm — nghĩa là hình thành một loại nghĩa vụ tài chính mới nằm ngoài tiền sử dụng đất mặt bằng.
Chính sách bồi thường cho tổ chức, cá nhân bị ảnh hưởng khi khai thác không gian ngầm, tầm thấp, tầm cao vì lợi ích công cộng.
Chính sách ưu đãi, hỗ trợ, khuyến khích đầu tư và khai thác công trình ngầm, không gian tầm thấp và tầm cao.
Việc phê duyệt quy hoạch các lớp không gian này phải có ý kiến thống nhất của Bộ Quốc phòng và Bộ Công an, lấy ý kiến Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính và tham vấn cộng đồng dân cư. Luật cũng cho phép xử lý trường hợp chưa có quy hoạch không gian ngầm, miễn bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người sử dụng đất — một điều khoản thực dụng, tránh việc dự án phải chờ quy hoạch chuyên ngành.
Khi không gian ngầm và không gian trên cao trở thành quyền tài sản có thể quy hoạch, định giá và thu tiền, thì một thửa đất không còn được định giá theo diện tích mặt bằng. Hệ số sử dụng đất, độ sâu khai thác được và khả năng kết nối ngầm với hạ tầng công cộng sẽ bước vào bảng tính. Ở TP.HCM, nhóm chịu tác động sớm nhất là lõi Quận 1 cũ (phường Sài Gòn, Bến Thành), Thủ Thiêm và các ô đất dọc tuyến metro số 1 — nơi quỹ đất mặt bằng đã cạn và giá trị gia tăng chỉ còn đường đi xuống lòng đất hoặc lên cao.
🚇 TOD: Thu Hồi Giá Trị Đất Để Tái Đầu Tư (Điều 13)
Vòng tuần hoàn: thu hồi đất phụ cận ga → đấu giá → nguồn thu quay lại hạ tầng đường sắt.
Với TP.HCM, đây là điều khoản có địa chỉ cụ thể nhất: hệ thống metro đang triển khai, các nút giao dọc Vành đai 3 đã được xác định phát triển theo mô hình TOD từ thời Nghị quyết 98, và sau sáp nhập là trục đường sắt kết nối về hướng Bình Dương cũ và Bà Rịa – Vũng Tàu cũ.
Điều 13 trao cho HĐND TP.HCM quyền quy định chính sách phát triển đô thị trong khu vực TOD, gồm việc dùng ngân sách TP.HCM triển khai dự án đầu tư công độc lập để bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất và tạo quỹ đất đấu giá quyền sử dụng đất, hoặc thanh toán cho nhà đầu tư dự án đường sắt theo hợp đồng BT.
Ba cơ chế đi kèm đáng chú ý:
Chỉ tiêu sử dụng đất và chỉ tiêu kinh tế – kỹ thuật trong khu vực TOD được phép khác quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, với điều kiện không làm quá tải hạ tầng; ưu tiên mặt đất cho không gian công cộng, cây xanh và chất lượng sống.
HĐND TP.HCM quy định việc chuyển nhượng chỉ tiêu sử dụng đất quy hoạch trong khu vực TOD — cơ chế đã quen thuộc ở Tokyo và New York, nay có cơ sở pháp lý tại Việt Nam.
Thu từ phần sàn xây dựng tăng thêm, khai thác giá trị tăng thêm từ đất, phí cải thiện hạ tầng, phí kết nối giao thông công cộng — dùng để phát triển hệ thống đường sắt địa phương.
Khoản 4 Điều 13 bổ sung một chi tiết thương mại quan trọng: nhà ở, công trình thương mại dịch vụ, công trình công cộng tại khu vực nhà ga và đề-pô được bán, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê mua trong thời hạn hoạt động của dự án. Đọc thêm góc nhìn vận hành tại TOD 5.0 — Mật Độ Hoạt Động và Mô Hình TOD & Hành Lang Metro.
🌊 Đô Thị Lấn Biển (Điều 19)
Lần đầu tiên khu đô thị lấn biển có một điều luật riêng về cơ chế đầu tư.
| Nội Dung | Quy Định Theo Điều 19 |
|---|---|
| Thời hạn dự án | Không quá 70 năm, áp dụng cho nhà đầu tư chiến lược được lựa chọn theo khoản 5 hoặc khoản 6 Điều 36. |
| Vật liệu san lấp | Được áp dụng cơ chế khai thác khoáng sản như công trình, dự án trọng điểm, quan trọng quốc gia. Khai thác cát biển vẫn phải lập, thẩm định và phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường. |
| Giao khu vực biển | Chủ tịch UBND TP.HCM quyết định, sau khi có ý kiến thống nhất của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Ngoại giao. |
| Chuyển nhượng | Không được chuyển nhượng toàn bộ dự án khi chưa hoàn thành. Phần chuyển nhượng không vượt quá 50% diện tích đất lấn biển đã hoàn thành đầy đủ hạ tầng kỹ thuật khung. |
| Chỉ tiêu quy hoạch | UBND TP.HCM quyết định chỉ tiêu kinh tế – kỹ thuật và chỉ tiêu sử dụng đất khi chưa có quy định hoặc khi yêu cầu cao hơn quy chuẩn quốc gia. |
| Tiêu chí dự án | Do Chính phủ quy định (khoản 2 Điều 19) — đây là văn bản cần theo dõi tiếp. |
Trước 01/7/2025, một điều luật về đô thị lấn biển gần như không liên quan tới TP.HCM. Sau sáp nhập thì khác hẳn: TP.HCM nay có đường bờ biển trải từ Cần Giờ qua Vũng Tàu xuống tới đặc khu Côn Đảo. Cơ chế của Điều 19 vì vậy nằm trọn trong thẩm quyền của chính quyền TP.HCM, không phải chuyện phối hợp liên tỉnh như trước. Đây là điều khoản tôi theo dõi sát nhất trong cả Luật. Xem thêm Tứ Giác Kinh Tế Biển 1.650km².
🚢 Khu Thương Mại Tự Do & Khu Logistics Tích Hợp (Điều 21)
FTZ gắn với cảng biển quốc tế: hàng vào khu được hưởng chế độ khu phi thuế quan, ra nội địa là quan hệ nhập khẩu.
Luật định nghĩa khu thương mại tự do là khu chức năng gắn liền hoặc kết nối giao thông trực tiếp với cảng biển quốc tế, cảng hàng không quốc tế, trung tâm tài chính quốc tế, cửa khẩu quốc tế quan trọng hoặc hạ tầng logistics chiến lược. Chủ tịch UBND TP.HCM quyết định thành lập và điều chỉnh ranh giới, diện tích, chức năng — và quyết định đó được coi là quyết định điều chỉnh cục bộ Quy hoạch tổng thể TP.HCM. Đây là rút ngắn thủ tục rất đáng kể.
Thành lập tổ chức kinh tế trong FTZ không phải xin giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trước và không cần có dự án đầu tư (khoản 9).
Doanh nghiệp có trụ sở chính và hoạt động trong FTZ được niêm yết, báo giá, ghi giá hợp đồng bằng ngoại tệ và thanh toán bằng ngoại tệ chuyển khoản với đối tác trong khu.
Chi nhánh ngân hàng nước ngoài được mở phòng giao dịch trong FTZ ngoài trụ sở chi nhánh, theo quy định của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước.
Khu chức năng đáp ứng điều kiện khu phi thuế quan được áp dụng chính sách thuế như khu phi thuế quan. Doanh nghiệp được hưởng chế độ ưu tiên hải quan, miễn điều kiện về kim ngạch xuất nhập khẩu.
Lưu ý ranh giới thuế. Quan hệ mua bán giữa khu chức năng đáp ứng điều kiện khu phi thuế quan với khu vực bên ngoài là quan hệ xuất khẩu, nhập khẩu theo pháp luật hải quan và thuế. Ưu đãi nằm trong ranh giới khu, không tự động kéo dài ra thị trường nội địa.
Điều kiện cần của một khu thương mại tự do là gắn liền hoặc kết nối giao thông trực tiếp với cảng biển quốc tế, cảng hàng không quốc tế hoặc hạ tầng logistics chiến lược. Sau sáp nhập, TP.HCM nắm cùng lúc cụm Cái Mép – Thị Vải (nhóm cảng biển loại đặc biệt, theo danh mục cảng biển công bố cho địa bàn Bà Rịa – Vũng Tàu trước sáp nhập), cảng biển TP.HCM (loại I) và sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất — cộng vành đai công nghiệp Bình Dương cũ làm hậu phương sản xuất. Thẩm quyền thành lập FTZ nằm ở Chủ tịch UBND TP.HCM, và quyết định đó đồng thời là điều chỉnh cục bộ quy hoạch. Nói cách khác, chuỗi cảng nước sâu – logistics – khu công nghiệp lần đầu nằm dưới một đầu mối quyết định duy nhất.
💹 Trung Tâm Tài Chính Quốc Tế (Điều 24)
Trung tâm tài chính quốc tế được nối trực tiếp với FTZ, khu đô thị khoa học công nghệ và TOD.
Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam được lập theo Nghị quyết 222/2025/QH15 (27/6/2025), với cấu phần TP.HCM được Nghị định 323/2025/NĐ-CP (18/12/2025) xác định phạm vi khoảng 898 ha thuộc phường Sài Gòn, phường Bến Thành và Khu đô thị mới Thủ Thiêm (phường An Khánh). Điều 24 của Luật là lớp thẩm quyền chồng lên cấu phần đó.
HĐND TP.HCM được quy định việc phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu công trình tại Trung tâm tài chính quốc tế để huy động vốn cho dự án trọng điểm; và quy định điều kiện, trình tự cấp phép thành lập ngân hàng có hoạt động ngân hàng đầu tư tại Trung tâm, sau khi có ý kiến của Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước. Cơ quan điều hành tại TP.HCM trực tiếp cấp phép theo quy định đó.
Điểm c khoản 1 là chi tiết chiến lược: Luật yêu cầu quy định cơ chế kết nối, tài trợ, hỗ trợ chuỗi giá trị giữa Trung tâm tài chính quốc tế với khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp, khu cảng mở, khu đô thị khoa học – công nghệ – đổi mới sáng tạo và TOD. Nói cách khác, tài chính không được thiết kế như một quận riêng lẻ mà như nguồn vốn cho các cực đô thị còn lại. Xem thêm VIFC-HCM — Đặc Khu Tài Chính & Nền Tảng Đô Thị.
🧪 Thử Nghiệm Có Kiểm Soát & Ưu Đãi Đổi Mới Sáng Tạo (Điều 30, 31, 39)
Sơ đồ tóm tắt. Lưu ý: hai ưu đãi thuế nêu trong hình nằm ở Điều 39, không phải Điều 30–31.
Điều 31 — thử nghiệm có kiểm soát. UBND TP.HCM quyết định cho phép thử nghiệm, ban hành quy chế cho từng dự án, và quyết định việc tạm thời không áp dụng một số quy định của pháp luật trong phạm vi giới hạn thử nghiệm — với trường hợp pháp luật đã có quy định nhưng không đủ cụ thể hoặc không còn phù hợp. Loại trừ: quy định pháp luật trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh.
Điều 39 — ưu đãi thuế. Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của TP.HCM được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 05 năm kể từ thời điểm phát sinh thuế phải nộp, và được miễn một số tiêu chí năng lực, kinh nghiệm khi dự thầu gói thầu của TP.HCM. Chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng đặc biệt và cá nhân khởi nghiệp sáng tạo được miễn thuế thu nhập cá nhân 05 năm liên tục đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công khi làm việc tại các tổ chức này trên địa bàn TP.HCM.
Mốc thời gian cần nhớ: theo khoản 3 Điều 63, các chính sách ưu đãi thuế tại khoản 5, 6, 7 Điều 39 (cùng một số khoản của Điều 48 và Điều 52) chỉ được áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2027, không áp dụng ngay khi Luật có hiệu lực 01/10/2026.
🎯 Nhà Đầu Tư Chiến Lược — Ngưỡng Vốn Và Nghĩa Vụ (Điều 36)
Hình trên gộp nhóm để dễ nhìn. Ngưỡng vốn chính xác theo Điều 36 nằm ở bảng dưới đây.
| Lĩnh Vực Trong Danh Mục Ưu Tiên | Ngưỡng Vốn Tối Thiểu |
|---|---|
| Bến cảng trong khu thương mại tự do | 75.000 tỷ đ |
| Dự án thuộc khu trọng điểm phát triển đô thị theo Quy hoạch tổng thể TP.HCM | 50.000 tỷ đ |
| Khu logistics tích hợp trong khu thương mại tự do | 25.000 tỷ đ |
| Khu chức năng công nghiệp, đô thị, dịch vụ trong khu thương mại tự do | 20.000 tỷ đ |
| Bán dẫn, chip, vi mạch, pin công nghệ mới, vật liệu mới, công nghiệp năng lượng sạch | 30.000 tỷ đ |
| Khu phức hợp giải trí nghỉ dưỡng (lưu trú tối thiểu chuẩn 5 sao) | 30.000 tỷ đ |
| Xử lý, chuyển đổi bãi chôn lấp rác đã dừng hoạt động | 10.000 tỷ đ |
| Ngành dịch vụ, thương mại theo Điều 20 | 10.000 tỷ đ |
| Khu liên hợp thể thao, công viên văn hóa hoặc công viên chuyên đề | 6.000 tỷ đ |
| Cải tạo, di dời nhà trên và ven sông, kênh rạch | 6.000 tỷ đ |
| Cơ sở y tế chuyên sâu | 5.000 tỷ đ |
| Trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm R&D, chuyển giao công nghệ cao | 3.000 tỷ đ |
| Hạ tầng kỹ thuật – công trình thoát nước | 3.000 tỷ đ |
| Công viên cây xanh công cộng, bãi đỗ xe công cộng, hạ tầng năng lượng sạch | 2.000 tỷ đ |
| Nhà máy đốt rác phát điện | 2.000 tỷ đ |
| Cơ sở chăm sóc người cao tuổi | 2.000 tỷ đ |
| Khu đô thị lấn biển | Theo tiêu chí Chính phủ |
Điều kiện vốn chủ sở hữu (khoản 2): tối thiểu 20% tổng vốn đầu tư với dự án dưới 30.000 tỷ đồng; tối thiểu 15% với dự án từ 30.000 tỷ đồng trở lên. Nếu nhiều nhà đầu tư cùng tham gia, phải có ít nhất 01 nhà đầu tư góp tối thiểu 30%, các nhà đầu tư còn lại tối thiểu 15%.
Ưu đãi (khoản 7): thời hạn thực hiện dự án đến 70 năm với dự án từ 30.000 tỷ đồng trở lên — trừ dự án nhà ở thương mại; chế độ ưu tiên hải quan và thuế, miễn điều kiện về kim ngạch; hỗ trợ phát triển nhân lực, hạ tầng xã hội, nghiên cứu và phát triển. Nhà đầu tư chiến lược còn được thành lập doanh nghiệp 100% vốn để thực hiện dự án, chỉ cần thông báo, không phải điều chỉnh chủ trương đầu tư (khoản 9).
Nghĩa vụ giải ngân (khoản 8) — phần ít được nhắc tới nhưng quyết định tất cả:
Giải ngân toàn bộ trong 05 năm kể từ ngày bàn giao đất, bàn giao khu vực biển trên thực địa.
Giải ngân toàn bộ trong 07 năm.
Giải ngân toàn bộ trong 10 năm.
Giải ngân tối thiểu 50.000 tỷ đồng trong 10 năm đầu, hoàn tất đầu tư tối đa 20 năm.
Khóa chuyển nhượng. Không được chuyển nhượng dự án trong thời hạn giải ngân nêu trên; với dự án từ 100.000 tỷ đồng trở lên là 10 năm kể từ ngày bàn giao đất. Nếu không đáp ứng điều kiện về vốn và tiến độ giải ngân, nhà đầu tư mất toàn bộ ưu đãi tại khoản 7; HĐND TP.HCM còn được quy định việc phạt, bồi hoàn ưu đãi đã nhận và chấm dứt dự án. Đây là bộ lọc loại nhà đầu tư giữ đất.
💰 Đòn Bẩy Ngân Sách Và Kinh Tế Xanh (Điều 33, 47)
Hai dòng vốn nội sinh: phần tăng thu được bổ sung lại và nguồn thu tín chỉ các-bon.
Cơ chế tăng thu (Điều 33 khoản 1, 2). Ngân sách trung ương bổ sung có mục tiêu cho ngân sách TP.HCM không quá 70% số tăng thu so với dự toán Thủ tướng Chính phủ giao — tính trên các khoản thu phân chia (thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường) và các khoản ngân sách trung ương hưởng 100% trên địa bàn (thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt hàng nhập khẩu, phí và lệ phí do cơ quan trung ương thu). Mức bổ sung do Chính phủ quyết định, không vượt tổng số tăng thu và phải bảo đảm ngân sách trung ương không hụt thu.
Cách gọi cho đúng. Đây là khoản bổ sung có mục tiêu từ ngân sách trung ương, không phải "địa phương được giữ lại 70%". Khác biệt nằm ở chỗ mức cụ thể do Chính phủ quyết định theo yêu cầu điều hành ngân sách từng năm.
Nguồn thu hưởng toàn bộ (Điều 33 khoản 4). Ngân sách TP.HCM hưởng toàn bộ: thu từ giao dịch tín chỉ các-bon và kết quả giảm phát thải khí nhà kính từ chương trình, dự án sử dụng ngân sách TP.HCM; thu từ khai thác quỹ đất khu vực TOD của tuyến đường sắt địa phương — ưu tiên đầu tư trở lại các dự án đường sắt và giao thông; thu từ phí, lệ phí do HĐND TP.HCM ban hành ngoài danh mục.
Công cụ huy động vốn (Điều 33 khoản 5). HĐND TP.HCM quy định việc phát hành trái phiếu chính quyền địa phương, trái phiếu dự án, trái phiếu công trình, trái phiếu đô thị, trái phiếu xanh và vay từ tổ chức tài chính trong nước, nước ngoài, quốc tế — trong giới hạn chỉ tiêu an toàn nợ công.
Tại khu kinh tế đặc biệt (Điều 47 khoản 5), nguồn thu từ giao dịch tín chỉ các-bon hình thành từ chương trình, dự án dùng ngân sách của khu hoặc do nhà đầu tư cam kết dành cho khu là nguồn thu ngân sách cấp tỉnh hưởng 100%, và phải được dùng toàn bộ để đầu tư cho ứng phó biến đổi khí hậu, kinh tế xanh, kinh tế số, kinh tế tuần hoàn trên địa bàn khu.
🏝️ Khu Kinh Tế Đặc Biệt — Tiêu Chí Và Bộ Máy (Điều 43, 44, 45)
Khu kinh tế đặc biệt được tổ chức như một thực thể quy hoạch và hành chính riêng.
Tiêu chí công nhận (Điều 43): xã, phường hoặc đặc khu phải đồng thời có vị trí chiến lược phù hợp định hướng phát triển và bảo đảm quốc phòng, an ninh; có cảng hàng không quốc tế hoặc cảng biển loại I trở lên; có không gian tương đối độc lập, dễ kiểm soát, quy mô dân số và diện tích tự nhiên lớn. Chính phủ công nhận sau khi có chủ trương của cấp có thẩm quyền.
Đọc tiêu chí này cho Đông Nam Bộ. Ba điều kiện của Điều 43 đều là điều kiện hạ tầng cứng, và vùng Đông Nam Bộ có sẵn nhiều địa bàn hội đủ trên giấy: cụm cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải và đặc khu Côn Đảo thuộc TP.HCM, khu vực sân bay quốc tế Long Thành và cảng biển loại I thuộc Đồng Nai. Nhưng đáp ứng tiêu chí không đồng nghĩa với được công nhận: việc công nhận phải do Chính phủ quyết định sau khi có chủ trương của cấp có thẩm quyền, và tới thời điểm bài viết chưa có khu kinh tế đặc biệt nào được công nhận theo Luật này. Mọi lời chào bán đất dựa trên kỳ vọng "sắp lên khu kinh tế đặc biệt" đều là suy đoán, không phải căn cứ pháp lý.
Quy hoạch (Điều 45): quy hoạch chung khu kinh tế đặc biệt tích hợp và thay thế, có giá trị pháp lý như các quy hoạch chung, quy hoạch phân khu liên quan. Nội dung có thể khác quy hoạch tỉnh; quy hoạch tỉnh sẽ được điều chỉnh sau khi quy hoạch chung khu được phê duyệt. Quy hoạch chi tiết được lập đồng thời với quy hoạch chung, và cả hai không phải lập, thẩm định, phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch — rút ngắn đáng kể chu trình chuẩn bị dự án.
🎁 Ưu Đãi Và An Sinh Tại Khu Kinh Tế Đặc Biệt (Điều 48, 51, 54)
Chính sách tại khu kinh tế đặc biệt nhắm vào ba nhóm: nhân lực, vốn lớn và tiêu dùng.
Nhà đầu tư chiến lược tại khu (Điều 48). Ngưỡng vốn thấp hơn đáng kể so với đô thị đặc biệt: từ 1.000 tỷ đồng (trung tâm logistics, khu phi thuế quan, khu công nghệ cao, cơ sở y tế và giáo dục chất lượng cao), 1.500 tỷ (trung tâm sinh thái biển, nuôi biển công nghệ cao, công viên biển), 2.300 tỷ (hạ tầng cảng hàng không, bến cảng, du thuyền, giao thông nối đảo), 6.000 tỷ (năng lượng sạch, chế biến chế tạo công nghệ cao, dịch vụ hàng không, đóng và sửa chữa tàu), 10.000 tỷ (khách sạn, khu nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí tổng hợp cao cấp). Riêng dự án khu dịch vụ, du lịch và vui chơi giải trí tổng hợp có casino: quy mô vốn tương đương từ 2 tỷ USD trở lên. Với dự án casino, vốn đã giải ngân vào các dự án cơ sở hạ tầng chỉ được tính không quá 25% tổng vốn đầu tư và không vượt 500 triệu USD khi xét điều kiện giải ngân tối thiểu 50% để được kinh doanh casino.
Nhân lực (Điều 51). Hội đồng nhân dân cấp tỉnh nơi có khu được quyết định dùng ngân sách xây nhà ở, nhà cho thuê cho chuyên gia và người lao động trình độ cao; quy định khám sức khỏe miễn phí tại cơ sở y tế công lập của tỉnh cho chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng đặc biệt, nhà quản lý và thành viên gia đình; miễn học phí cho con đẻ, con nuôi dưới 18 tuổi khi học tại cơ sở giáo dục công lập của tỉnh. Chủ tịch UBND ở khu kinh tế đặc biệt trực tiếp cấp, gia hạn, thu hồi giấy phép lao động cho người nước ngoài.
Cửa hàng miễn thuế (Điều 54). Người chờ xuất cảnh được mua hàng miễn thuế không hạn chế về số lượng và trị giá, nhận hàng tại quầy trong khu cách ly cửa khẩu quốc tế. Người nước ngoài nhập cảnh có đăng ký lưu trú trong khu được mua hàng miễn thuế để dùng trong thời gian lưu trú; trường hợp lưu trú từ 10 ngày trở lên được mua miễn thuế 01 lần theo định mức do Chính phủ quy định.
🔗 Liên Kết Vùng Và Lộ Trình Chuyển Tiếp (Điều 41, 63, 64)
Hai mốc cần ghi vào lịch: 01/10/2026 Luật có hiệu lực, 01/4/2027 Nghị quyết 98 hết hiệu lực.
Vùng đô thị đặc biệt được Luật định nghĩa là khu vực liên kết phát triển kinh tế – xã hội gồm Thành phố và các đơn vị hành chính cấp tỉnh có địa giới hành chính liền kề Thành phố (khoản 8 Điều 2). Áp vào bản đồ hiện hành, vùng này gồm TP.HCM, Đồng Nai, Tây Ninh, Đồng Tháp và Lâm Đồng — năm đơn vị cấp tỉnh, phủ gần trọn địa bàn Đông Nam Bộ cộng hai cửa ngõ về Tây Nam Bộ và Nam Trung Bộ. Điều 41 cho phép các địa phương trong vùng dùng ngân sách của mình đầu tư trực tiếp vào dự án nằm trên địa bàn địa phương khác trong vùng, để giải quyết hạ tầng giao thông, môi trường, cấp nước sạch, thoát nước và công trình phục vụ lợi ích chung. Đây là lời giải cho bài toán kinh điển của Đông Nam Bộ: một tuyến đường hay một nhà máy xử lý nước thải phục vụ nhiều tỉnh nhưng không tỉnh nào đủ động cơ bỏ vốn.
Quỹ Phát triển vùng đô thị đặc biệt (khoản 4 Điều 41) là quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, do HĐND TP.HCM thành lập trên cơ sở thống nhất với Hội đồng nhân dân cấp tỉnh các địa phương trong vùng; nguồn hình thành từ ngân sách trung ương, ngân sách địa phương trong vùng, nguồn hỗ trợ, tài trợ và nguồn hợp pháp khác; ưu tiên dự án giao thông, hạ tầng quan trọng, xử lý ô nhiễm môi trường, xử lý sự cố và thiên tai có tính chất vùng.
• 01/9/2026 — khoản 4 Điều 7 có hiệu lực sớm. Kể từ ngày Luật được thông qua, TP.HCM đã bắt đầu xây dựng và ban hành văn bản thi hành Luật.
• 01/10/2026 — Luật có hiệu lực thi hành.
• Kỳ tính thuế 2027 — các chính sách ưu đãi thuế tại Điều 39, Điều 48, Điều 52 bắt đầu áp dụng.
• 01/4/2027 — Nghị quyết 98/2023/QH15 hết hiệu lực (trừ khoản 9 Điều 5 và khoản 7 Điều 6 hết hiệu lực từ 01/01/2031, và trừ trường hợp chuyển tiếp theo khoản 4 Điều 64).
Chuyển tiếp (Điều 64). Chương trình, dự án, quy hoạch, cơ chế tài chính đã được phê duyệt và đang triển khai trước ngày Luật có hiệu lực tiếp tục thực hiện theo quyết định đã ban hành; nếu phù hợp với Luật thì được chuyển sang cơ chế của Luật mà không phải phê duyệt lại. Các cơ chế đang thực hiện theo Nghị quyết 98 tiếp tục chạy theo nghị quyết đó, trừ khi UBND TP.HCM quyết định áp dụng Luật mới. Tương tự với việc lựa chọn nhà đầu tư chiến lược cho dự án đã hoặc đang triển khai theo các nghị quyết đặc thù trước đây.
Riêng vùng phụ cận các nút giao dọc Vành đai 3 đã được xác định phát triển theo mô hình TOD theo Nghị quyết 98: thẩm quyền quy định chỉ tiêu quy hoạch chuyển sang HĐND TP.HCM theo điểm b khoản 1 Điều 13, và thẩm quyền quyết định chỉ tiêu cụ thể chuyển sang Chủ tịch UBND TP.HCM theo điểm b khoản 3 Điều 13.
🧭 Góc Nhìn Nhà Tư Vấn — Bốn Điều Nên Làm Ngay
Với Điều 11, một thửa đất ở lõi Sài Gòn – Bến Thành, Thủ Thiêm hay cạnh nhà ga metro không còn chỉ đáng giá bằng diện tích mặt bằng. Nhưng nghĩa vụ tài chính cho phần ngoài giới hạn độ sâu sẽ do HĐND TP.HCM quy định — chưa có số, nên đừng đưa giả định lạc quan vào bảng tính hôm nay.
Đây là câu hỏi quyết định. Dự án trong ranh giới TP.HCM mới (gồm cả Bình Dương cũ và Bà Rịa – Vũng Tàu cũ) được hưởng trọn Chương II. Dự án ở Đồng Nai hay Tây Ninh thì không, trừ khi nằm trong khu kinh tế đặc biệt đã được công nhận. Cùng một loại dự án, ngưỡng vốn để thành nhà đầu tư chiến lược ở đô thị đặc biệt và ở khu kinh tế đặc biệt cũng chênh nhau nhiều lần.
Khoản 8 Điều 36 đặt lịch giải ngân cứng và khóa chuyển nhượng. Với người mua nhà hình thành trong tương lai, đây là tin tốt: chủ đầu tư yếu vốn sẽ bộc lộ sớm hơn. Với nhà đầu tư thứ cấp, cần đọc kỹ dự án đang nằm ở mốc giải ngân nào.
Nhiều nội dung quan trọng được Luật giao cho Chính phủ và HĐND TP.HCM quy định chi tiết: tiêu chí đô thị lấn biển, tiêu chí khu kinh tế đặc biệt, phạm vi áp dụng cho thành phố khác, mức thu không gian ngầm. Luật mở cửa; văn bản dưới luật mới nói cửa rộng bao nhiêu.
Luật Phát triển đô thị 2026 không đơn thuần nâng cấp Nghị quyết 98. Nó chuyển mô hình quản trị đô thị đặc biệt từ xin – cho theo từng cơ chế thí điểm sang thẩm quyền thường trực có kiểm soát rủi ro: phân quyền mạnh đi kèm Điều 62 bảo vệ người thực thi, ưu đãi lớn đi kèm khoản 8 Điều 36 ràng buộc giải ngân. Và vì hiện chỉ TP.HCM là đô thị loại đặc biệt ngoài Hà Nội, đây trên thực tế là luật riêng của TP.HCM mới — một TP.HCM đã bao gồm cả Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu cũ. Ba điều khoản có sức nặng dài hạn nhất với Đông Nam Bộ: Điều 19 (đô thị lấn biển, nay nằm trong ranh giới TP.HCM từ Cần Giờ tới Côn Đảo), Điều 21 (khu thương mại tự do gắn cụm cảng Cái Mép – Thị Vải) và Điều 41 (các tỉnh trong vùng được bỏ ngân sách đầu tư sang địa bàn tỉnh bạn).
❓ Hỏi & Đáp Về Luật Phát Triển Đô Thị 2026
Luật số 18/2026/QH16 được Quốc hội thông qua ngày 24/8/2026, có hiệu lực thi hành từ 01/10/2026. Riêng khoản 4 Điều 7 có hiệu lực từ 01/9/2026, và các chính sách ưu đãi thuế tại Điều 39, Điều 48, Điều 52 áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2027.
Nghị quyết 98/2023/QH15 hết hiệu lực từ 01/4/2027, trừ khoản 9 Điều 5 và khoản 7 Điều 6 (hết hiệu lực từ 01/01/2031) và trừ các trường hợp chuyển tiếp theo khoản 4 Điều 64. Dự án đang thực hiện theo Nghị quyết 98 tiếp tục chạy theo nghị quyết đó, trừ khi UBND TP.HCM quyết định chuyển sang áp dụng Luật mới.
Việt Nam hiện chỉ có hai đô thị loại đặc biệt là Hà Nội và TP.HCM; Hà Nội thực hiện theo Luật Thủ đô, nên TP.HCM là địa phương duy nhất áp dụng trọn vẹn cơ chế đô thị đặc biệt của Luật này. Hải Phòng, Đà Nẵng, Huế, Cần Thơ thuộc nhóm "thành phố khác" — chỉ được áp dụng một số cơ chế và bị loại trừ Điều 8, khoản 2 Điều 7, Mục 7 Chương II cùng một số điểm khác. Khu kinh tế đặc biệt áp dụng Chương III. Phạm vi cụ thể cho hai nhóm sau do Chính phủ quy định.
Theo điểm a khoản 7 Điều 36, thời hạn thực hiện dự án đến 70 năm áp dụng cho nhà đầu tư chiến lược với dự án có quy mô vốn từ 30.000 tỷ đồng trở lên, trừ dự án nhà ở thương mại. Dự án đầu tư xây dựng khu đô thị lấn biển của nhà đầu tư chiến lược cũng có thời hạn hoạt động không quá 70 năm (khoản 3 Điều 19).
Không, trong thời hạn giải ngân. Thời hạn này là 05 năm với dự án dưới 30.000 tỷ đồng, 07 năm với 30.000 đến dưới 50.000 tỷ, 10 năm với 50.000 đến dưới 100.000 tỷ; với dự án từ 100.000 tỷ trở lên là 10 năm kể từ ngày bàn giao đất. Riêng khu đô thị lấn biển, không được chuyển nhượng toàn bộ dự án khi chưa hoàn thành, phần chuyển nhượng không vượt quá 50% diện tích đất lấn biển đã hoàn thành đầy đủ hạ tầng kỹ thuật khung.
Điều 13 cho phép TP.HCM quy định chỉ tiêu sử dụng đất trong khu vực TOD khác quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, cho phép chuyển nhượng chỉ tiêu sử dụng đất quy hoạch, và thu các khoản từ phần sàn xây dựng tăng thêm cùng giá trị tăng thêm từ đất. Về nguyên tắc, hệ số sử dụng đất quanh nhà ga có dư địa tăng, nhưng đi kèm nghĩa vụ tài chính mới. Mức thu cụ thể do HĐND TP.HCM quy định và chưa được ban hành tại thời điểm bài viết.
Khác ở ba điểm. Tiêu chí công nhận bắt buộc có cảng hàng không quốc tế hoặc cảng biển loại I trở lên (Điều 43). Quy hoạch chung của khu thay thế và có giá trị pháp lý như các quy hoạch chung, quy hoạch phân khu liên quan, và được phép khác quy hoạch tỉnh (Điều 45). Chính quyền ở khu có thẩm quyền trực tiếp về quy hoạch, giấy phép lao động nước ngoài cùng nhiều thủ tục đầu tư (Điều 44, Điều 51).
Có. Từ 01/7/2025, Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu đã hợp nhất vào TP.HCM theo Nghị quyết 202/2025/QH15, nên toàn bộ địa bàn hai tỉnh cũ nay nằm trong ranh giới hành chính của TP.HCM — tức thuộc đô thị loại đặc biệt và được áp dụng trọn vẹn Chương II của Luật. Đây là thay đổi lớn nhất về phạm vi so với thời Nghị quyết 98, khi cơ chế đặc thù chỉ phủ TP.HCM cũ.
Không được hưởng trọn vẹn. Hai tỉnh này không phải đô thị đặc biệt, nên tham gia Luật theo hai đường: (1) với tư cách địa phương trong vùng đô thị đặc biệt — gồm TP.HCM, Đồng Nai, Tây Ninh, Đồng Tháp, Lâm Đồng — được áp dụng Mục 7 Chương II về liên kết, phát triển vùng và tham gia Quỹ Phát triển vùng đô thị đặc biệt; (2) nếu trên địa bàn có khu kinh tế đặc biệt được Chính phủ công nhận, thì được dùng một phần cơ chế đô thị đặc biệt trong ranh giới khu đó. Ngoài hai đường này, pháp luật hiện hành vẫn áp dụng như bình thường.
📚 Đọc thêm: Chiến Lược Quy Hoạch Vùng Đông Nam Bộ · VIFC-HCM — Đặc Khu Tài Chính · TOD 5.0 — Mật Độ Hoạt Động · Tứ Giác Kinh Tế Biển · Bản Đồ Đầu Tư Công 2026–2030
📄 Nguồn: Luật Phát triển đô thị số 18/2026/QH16, Quốc hội thông qua ngày 24/8/2026 — toàn bộ điều, khoản dẫn trong bài được đối chiếu trực tiếp với văn bản Luật. Dữ kiện địa phương đối chiếu từ: Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn 2024 (số 47/2024/QH15, sửa đổi bởi Luật số 144/2025/QH15) về đô thị loại đặc biệt; Nghị quyết 202/2025/QH15 và Nghị quyết 1685/NQ-UBTVQH15 về sắp xếp đơn vị hành chính TP.HCM; Nghị quyết 222/2025/QH15 và Nghị định 323/2025/NĐ-CP về Trung tâm tài chính quốc tế; danh mục phân loại cảng biển Việt Nam do Chính phủ công bố. Bài viết mang tính phân tích chuyên môn, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý cho từng trường hợp cụ thể.